In 2019 gaat Vlink op pad om het onderwerp verantwoord opdrachtgeverschap vanuit een moreel perspectief te verkennen. Het wordt al snel duidelijk dat er een spannend dilemma bestaat tusssen de juridische aansprakelijkheid en morele verantwoordelijkheid. Hoe vinden leidinggevenden hierin een balans? Waarop baseren zij hun beslissingen? Als je de juridische aansprakelijkheid hebt dichtgetimmerd, heb je dan ook je morele verantwoordelijkheid genomen? Eerdere blogs over dit onderwerp tonen de relevantie van dit dilemma.

We komen terecht bij Professor Wim Dubbink, Universiteit van Tilburg. Hij heeft in 2015 een mooi artikel geschreven: Juridisch juist of moreel juist?. Wim heeft het begrip ‘ethisch legalisme’ geïntroduceerd: als het volgens de wet mag dan is het moreel ook in orde, toch? Een interessante stelling om eens met opdrachtgevers en aannemers te onderzoeken. Ook laat Wim ons zien wat er in de gezondheidszorg wordt gedaan om morele dilemma’s bespreekbaar te maken. Het ‘moreel beraad’ als werkvorm spreekt ons erg aan.

Ook spreken we met een oude bekende van ons: Rob van Es, docent organisatiefilosofie aan de Universiteit van Amsterdam en auteur van het boek ‘Profesionele Ethiek, morele besluitvorming in organisaties en professies’. Rob toont ons dat morele kwesties makkelijker bespreekbaar worden aan de hand van beelden en/of filmfragmenten. Het duiden van morele kwesties met alleen taal blijkt meestal lastig te zijn en het visueel inzichtelijk maken van een moreel dilemma in een bestaande praktisch situatie helpt enorm.

Professor Joseph Kessels, hoogleraar-emiritus Human Resource Development, biedt ons weer een ander perspectief. Joseph heeft recent, samen met Tjip de Jong1, het boek ‘Denken in Organisaties’ geschreven (zie www.denkeninorganisaties.nl). Een korte maar diepgaande samenvatting van ons gesprek:

De veiligheidscultuur in een organisatie is de resultante van socialisatieprocessen: Wat is normaal hier? Welke verhalen vertellen we elkaar door? En wat betekent dat voor ons dagelijks werk? Op deze manier vormt zich het DNA van een organisatie en daarmee ook de moraliteit.

Essentieel hierin is de bekwaamheid die leiders van een organisatie hebben om het gesprek over deze zaken te voeren. Zijn leidinggevenden in staat om met hun mensen het over veiligheid te hebben? En hoe voeren ze dat gesprek als het gaat over belang van veiligheid naast andere belangen? Daarnaast is de vraag of leidinggevenden de bekwaamheid hebben om attent en sensitief te zijn op dat wat er bij de vaklieden leeft.

De veiligheidsmoraal van een bedrijf hoeft niet eenduidig te zijn. In grotere organisaties wordt op lokaal niveau lang niet altijd ervaren dat in de directiekamer veiligheid boven aan de agenda staat. De afstand tussen de top en de lokale operatie is te groot, ook als het gaat over veiligheidsmoraal. De vraag is of directies daadwerkelijk weten over welk werk, ze welke beslissingen nemen. Het is belangrijk directies mee te nemen naar dat werk en hen de vraag te stellen: “Welke beslissingen neem jij over het werk van deze mensen?”

En als in de grotere organisaties de hiërarchie sterk is, als er vooral directief leiding wordt gegeven, dan vergroot dat de onveiligheid. Ook de fysieke onveiligheid. In dit type organisaties (directief, met grote hiërarchische afstand) ken je de ander niet en kun je er daarom niet op rekenen dat er voor je gezorgd wordt. Je kunt niet rekenen op de morele afweging van leidinggevenden of die van medevakmannen. Terwijl het zorgen voor je vakgenoten een belangrijk deel van het vakmanschap is. Die zorg voor elkaar is te organiseren, je kunt manieren verzinnen om de onderlingen verbindingen sterker te maken. En dus de zorg voor elkaar en het moreel kompas daarmee meer op veiligheid te richten.

Een ander aspect is dat nadenken over veiligheid is weggeorganiseerd in regels en procedures. En regels komen niet voort uit vakmanschap. Ook hier kun je dat vakmanschap versterken door er voor te zorgen dat het gesprek over veiligheid op gang komt of blijft.

Hans Vermaak (www.hansvermaak.com) is voor ons de vraagbaak als het gaat om taaie vraagstukken, wat zeker gezegd kan worden over het onderwerp veiligheid. In zijn huis in Amsterdam verkennen wij het onderwerp en verkennen de mogelijkheden van paradoxaal interveniëren.

 

De opbrengsten van de gesprekken vormen voor ons de basis om werkvormen te creëren waarmee we het onderwerp verantwoord opdrachtgeverschap handen en voeten kunnen geven.

Ook in 2019 gaat Vlink verder met het vormgeven van de samenwerking met de Inspectie SZW binnen het aardbevingsdossier en het helpen van aannemers stappen te maken in het verbeteren van hun veiligheidscultuur. Zo begeleiden we onder andere een intensief traject met de directie van Alsema BV in Zuidlaren ter voorbereiding van hun veiligheidsladder audit en helpen we Bouwmaatschappij Vuurboom BV uit Valthermond bij diverse projecten.

Ook in 2019 blijft het aardbevingsdossier buitengewoon dynamisch en complex. De politieke beslissingen resulteren er in dat de NAM steeds meer op de achtergrond komt te staan en dat de overheid via de Nationaal Coördinator Groningen (NCG) de herstelwerkzaamheden gaat leiden. Zo komt er eind 2019 een einde aan het Centrum voor Veilig Wonen (CVW) en worden de activiteiten door de NCG overgenomen.

Buiten het aardbevingsgebied wordt door Vlink voor DSM een workshop Bewust Leidinggeven aan Veiligheid verzorgd. Zo’n 20 projectleiders uit de hele wereld worden op Schiphol meegenomen in het Vlink gedachtegoed en er wordt stilgestaan bij de leiderschaps- en gedragsaspecten van diverse ongevallen.

In november is Vlink in Middelburg op uitnodiging van het Waterschap Scheldestroom. In een tweetal workshops worden deelnemers meegenomen via een mini-BLV workshop in het denken over veiligheid.

Eveneens wordt in 2019 in opdracht van Bouwend Nederland een toolbox ontwikkeld. Een mooi product dat landelijke aandacht krijgt als het eerste exemplaar wordt uitgereikt aan onder andere de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, mevrouw Tamara van Ark.

 

 

1  Beluister hier het interview van Tjip de Jong met Tjeerd Hopma van Volandis

Terug naar 2018 of door naar 2020