Met bovenstaande kop vraagt de dagelijkse nieuwsbrief van CoBouw op 14 maart j.l. (bron 1) de aandacht voor veiligheid op bouwplaatsen. Nu de cijfers over 2017 beschikbaar komen blijkt er eigenlijk de laatste jaren nog niet veel bereikt te zijn met betrekking tot het terugdringen van het aantal dodelijke ongevallen in de bouw in Nederland. Helaas is er zelfs sprake van een verslechtering en was 2017 een bovengemiddeld slecht jaar. Na 9 jaar staat de teller op 162 doden.

De ontzetting is dan ook groot en de gebruikte taal door leiders in de bouw illustreert dit: schokkend, onacceptabel, schrijnend, geen woorden voor, nul doden moet gewoon, veiligheid moet topprioriteit hebben, veiligheid is van levensbelang, ongevallen in een klein hoekje: flauwekul, volstrekt onaanvaardbaar, verontrustend.

Welgemeende opmerkingen die wij als Vlink echter altijd horen als er een ongeval is gebeurd of als er over het belang veiligheid wordt gesproken. En elk jaar horen we dezelfde taal dat er nu toch echt iets moet veranderen.

Waarom is veiligheid toch zo’n taai vraagstuk en waarom lukt het niet om het aantal ernstige ongevallen significant terug te dringen? We weten inmiddels genoeg van de oorzaken van ernstige ongevallen. Lees de rapporten van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV), het recente rapport van de Commissie Van der Veer over Defensie (zie onze blog hierover) of het rapport van Mr. Pieter van Vollenhoven (Stichting Maatschappij en Veiligheid, bron 2). Ook is er weinig nieuws onder de zon als het gaat over de risico’s. Uitgebreide analyses van RIVM en TNO tonen ons telkens weer waar met name in de bouw de gevaren zitten. Dus als we dit allemaal weten waar zit dan de oplossing?

Voor Vlink zit die niet in meer TRA’s, RI&E’s, procedures, uitgebreidere V&G-plannen, toolboxen, etc. Allemaal nuttige instrumenten die helpen in veiliger werken maar de echte oplossing zit in het creëren van een bedrijfscultuur waarin veiligheid niet moet maar waar veiligheid onderdeel is van het vakmanschap en van willen. En dat geldt ook voor het vakmanschap van de directeur en leidinggevenden.

De ‘tone at the top’ is essentieel als een bedrijf stappen wil maken in het verbeteren van de veiligheidsprestaties. En dat begint met reflectie op eigen handelen. Waar sta ik nu echt voor als het over veiligheid gaat? Wat is voor mij een acceptabel risico niveau waar ik mijn medewerkers en onderaannemers aan wil blootstellen? Als ik roep dat veiligheid topprioriteit is, waar blijkt dat dan uit? Als ik roep dat dodelijke ongevallen volstrekt onaanvaardbaar zijn, wat doe ik daar dan aan? Ben ik bereid om de consequenties hiervan te aanvaarden en het wellicht moeilijke gesprek aan te gaan over het niet halen van een planning? Wat is voor mij verantwoord opdrachtgeverschap en wat merken mijn onderaannemers daarvan?

Lastige vragen maar wel vragen die er toe doen en waar de antwoorden de basis vormen voor een cultuur waar veiligheid in woord en daad tot uiting komt.

Gerard van der Graaf (bron 3) schreef ooit het volgende als basisgedachte voor Hearts & Minds:

“Uitstekende veiligheidsprestaties vereisen meer dan 
het mechanistisch toepassen van de voorgeschreven regeltjes, en het afvinken van een checklijst. In een volwassen werkomgeving of cultuur werken mensen die met inzicht en enthousiasme datgene doen, wat nodig is om zonder ongelukken hun werk af te ronden. Ze doen dat in de overtuiging dat het resultaat zo beter is voor henzelf en voor anderen.”

Vlink helpt aannemers de spiegel voor te houden en inzicht te krijgen in hun eigen bedrijfscultuur en de heersende overtuigingen. Dat is niet altijd prettig of makkelijk. Maar zonder wrijving geen glans. Roept u ook dat veiligheid topprioriteit is en ongevallen onaanvaardbaar zijn? Vlink gaat graag met u in gesprek hoe deze woorden om te zetten in gedrag dat daadwerkelijk bijdraagt aan het vormen een volwassen werkomgeving. Een werkomgeving waarin veiligheid hand in hand gaat met vakmanschap op alle niveaus: niet omdat het moet, maar omdat we het willen.

Bronnen:

1. Aantal doden in bouw historisch hoog: “Onacceptabel”

2. Zelfregulering maar geen gesjoemel. SMV, 2017

3. Hearts & Minds NVVK, 2009